Ogólna historia Tatry

przez , 03.mar.2013, w TATRA

Tatra to marka, która jest średnio znana w Polsce i rzecz jasna niedoceniana. Głównym tego powodem jest kraj pochodzenia- Czechy. Początki firmy to rok 1850- wtedy nazwano ją  Nesselsdorfer Wagenbau-Fabrikgesellschaft, a Ignac Sustala rozpoczyna produkcję bryczek i dyliżansów, biznes rozwija się do tego stopnia, że po jakimś czasie przestawił się na bardziej dochodowy interes- wagony kolejowe, zatrudniając też Hugo Fischera von Rolserstam, który po śmierci Sustali przejmuje firmę, a w 1897 zainspirowany samochodem Benza składa własny mobil o nazwie Prasident. Po premierze w Wiedniu Rolserstam do pracy przyjął młodego obiecującego inżyniera- Hansa Ledvinkę. Pierwsze auto zaprojektowane przez niego to NW Typ A z 1900 roku z silnikiem umieszczonym z tyłu o pojemności 2714ccm, który rozwijał prędkośc 40km/h- ogólnie powstały 22 egzemplarze tego pojazdu, potem wprowadzono małą modyfikację i silnik ten przemieszczono bliżej środka pojazdu- można powiedzieć, że jest to pionier centralnie umieszczonego silnika w samochodzie. W 1902 roku Ledvinka odszedł ze spółki, by powrócić do niej z powrotem po 3 latach siedzenia w fabryce lokomotyw. W 1905 powstał NW typ S z silnikiem 4 cylindrowym o pojemności 3308ccm. W 1912 roku z powodu długich strajków i zawieszenia produkcji z zarządu wycofał się Roslerstam, został sam Hans Ledvinka.

Po Wielkiej Wojnie i odzyskaniu przez Czechosłowację niepodległości nazwa firmy zmieniła się z Nesseldorfer Wagenbau na Tatra. Kierownictwo nad firmą przejął Leopold Pasching, a Ledwinka opracował rewolucyjny pojazd- Tatrę 11. Samochód ten był o tyle innowacyjny, że zamiast konwencjonalnej podłużnicowej ramy posiadał sztywną rurę centralną, która robiła za podwozie. Wewnątrz tej rury były wały i przekładnie, które dostawały napęd z  chłodzonego wiatrem silnika 1056ccm zamontowanego z przodu. Zawieszenie przednie i tylne było niezależne. W 1926 roku za T11 wprowadzono model T12-różnica polegała na tym, że T12 miała hamulce przy wszystkich kołach, a nie jak T11 tylko z tyłu. W 1926 toku powstała Tatra T17 z silnikiem 1930ccm, 6 cylindrowym chłodzonym cieczą oraz na niezależnym zawieszeniu. Od początku lat 30ych pojawiały się różne ciekawe projekty naprzykład Tatra T52/57 z silnikiem 4 cylindrowym, chłodzonym powietrzem o mocy 30KM.

Dane techniczne silnika T11/T12

Benzynowy, czterosuwowy, chłodzony powietrzem

Układ: 2 cylindry, przeciwsobnie

Pojemność: 1056ccm

Rozrząd: OHV

Sprężanie: 4,8:1

Moc: około 13KM przy 2800 obr/min

Dane techniczne silnika T17:

Benzynowy, czterosuwowy, chłodzony cieczą

Układ: 6 cylindrów, rzędowy

Pojemnośc: 1931ccm

Rozrząd: SOHC

Sprężanie: 5,3:1

Moc:35KM przy 3000 obr/min

Tatra T52

Benzynowy, czterosuwowy, chłodzony powietrzem

Układ: 4 cylindy, przeciwsobny

Pojemnośc: 1911ccm

Rozrząd: OHV

Sprężanie: 4,9:1

Moc: 30KM przy 3000br/min

W latach trzydziestych Tatra skupiała się na luksusowych i techniczne zaawansowanych pojazdach osobowych. W 1934 zbudowano fenomenalnie wyglądającą Tatrę T77/87-pierwszy samochód budowany z naciskiem na aerodynamikę, opór powietrza Cx wynosił tutaj 0,212- taki współczynnik dzisiaj osiąga baaaardzo niewiele samochodów. Tutaj też pojawił się silnik umieszczony wzdłużnie z tyłu. Środkowy reflektor w modelu T87 skręcał się razem z kołami. Ledwinka przyjaźnił się z Ferdynandem Porsche do roku…1938, wtedy właśnie wykradziono mu plany Tatry V570, która potem stała się VW Kdf-wagen(czyli po ludzku-Garbus), Tatra zaraz rozpoczęła odpowiednie kroki prawne, jednak jako, że Hitler zaraz zrobił dym o Niemców mieszkających w Sudetach, a Chamberlain urządził sobie bazar z granic ówczesnej Czechosłowacji,  rozprawa została oddalona.

Dane techniczne silnika Tatra T77/77a

Benzynowy, czterosuwowy, chłodzony powietrzem

Układ: 8 cylindrów, widlasty

Pojemność: 2969ccm / 3378ccm

Rozrząd: SOHC

Sprężanie: 5,3:1 / 6,0:1

Moc: 60KM przy 3500 obr/min / 75KM przy 3500 obr/min

V max: 140km/h / 150km/h

 

Dane techniczne silnika Tatra T87

Benzynowy, czterosuwowy, chłodzony powietrzem

Układ: 8 cylindrów, widlasty

Pojemnośc: 2969ccm

Rozrząd: SOHC

Sprężanie: 5,6:1

Moc: 75KM przy 3500 obr/min

V max: 160km/h

 

Dane techniczne silnika Tatra T97:

Benzynowy, czterosuwowy chłodzony powietrzem

Układ: 4 cylindry, bokser

Pojemność: 1750ccm

Rozrząd: SOHC

Sprężanie: 5,9:1

Moc: 40 KM przy 3500 obr/min

V max: 130km/h

W latach wojny Tatry były dalej w produkcji. Były to pojazdy lubiane przez niemieckich oficerów. Jednak przez układ charakteryzujący później powstałe na jej bazie Porsche- też za trudne dla nich w prowadzeniu, dzięki czemu wielu z nich odbyło swoją ostatnią podróż jadąc nimi przez kręte karkonoskie drogi-> zemsta za Garbusa. Problem był na tyle duży, że Hitler w końcu wydał rozkaz oficerom zakazujący im jeżdżenia Tatrami.  Oczywiście Niemiecka machina wojenna korzystała z zakładów w Koprivnicy- to tutaj montowano Sd.Kfz234 (Sonder Kraftfahrzeug) z tutejszym układem jezdnym i 220 konnym silnikiem wysokoprężnym V12.

Po wojnie w Czechosłowacji władzę przejęli zrzuceni na spadochronach jak w Polsce komuniści. Tym samym Tatra wpadła w łapy gospodarki centralnie planowanej. Chociaż projekty przedwojenne kontynuowano np T600 Tatraplan produkowana od 1947 do 1951.Czechosłowackie władze jednak stwierdziły, że Tatra zajmie się głównie ciężarówkami autobusami i maszynami kolejowymi, a samą produkcję T600 przeniesiono do Mlada Boleslav do fabryki Skody. Jednak w późniejszym okresie przyszła koza do woza, dygnitarze Czechosłowaccy nie byli zbyt zachwyceni radzieckimi pojazdami i zlecili Tatrze wytworzenie luksusowego samochodu, o którym już tutaj pisałem- Tatrę T603. Była tu opisywana, więc rozwodzić ponownie się nad nią nie będę, w gwoli uzupełnienia można dodać, że rząd podczas wymiany na nowe,  stare oddawał do fabryki, co się z nimi działo potem nie wiedzą najstarsi górale, można się jedynie domyślać, że robiono z nimi to, co z Jelczami Ogórkami- rozbiórka na części pierwsze, odnawianie i nabijanie nowych numerów- jest to jednak tylko i wyłącznie moja hipoteza, która nie musi mieć potwierdzenia w rzeczywistości. W latach 60ych też zakończono zawieszony przed wojną proces  sądowy między Volkswagenem, a Tatrą na korzyść Czechów, przez co VW musiał zapłacic odszkodowanie w wysokości 3 milionów marek za kradzież patentów. W 1973 pojawił się następca 603- 613ka, o której również tutaj pisałem.

Epilogiem historii aut osobowych jest model 700, od wygaszenia jego produkcji Tatra jedynie nie śmiało planowała powrót do tej dziedziny motoryzacji, jednak do dziś się to nie stało…

Pojazdy użytkowe Tatra:

Nie interesujący się w ogóle samochodami ciężarowymi, mogą przejść do następnego rozdziału, dla ciekawych i zainteresowanych jednakowoż muszę poruszyć i ten dział, bo to jest działalność z którą bardziej kojarzona jest ta Czeska marka. Nic dziwnego- tutaj w 1897 roku powstała pierwsza ciężarówka. Wyglądała ona mniej więcej jak wóz konny, tyle, że bez lejców. Przednia oś była skrętna, a za napęd przez łańcuchy odpowiadała oś tylna. Silnik znajdował się pod skrzynią ładunkową, a raczej 2 odseparowane silniki chłodzone cieczą, o pojemności 2.7 litra i łącznej mocy 12KM. Co ciekawe jeden tylko był połączony z kołem zamachowym, drugi uruchamiał się wtedy kiedy była potrzebna moc. Następny pojazd to również 2,5 tonowa ciężarówka zbudowana w 1909 roku. Miała ona chłodzony cieczą benzynowy silnik 4.1 litra o mocy 25KM umieszczony nad przednia osią, rok później Tatra(wtedy NW) zbudowala pierwszy  autobus Omnibus SO, który powstał w dokładnie 5ciu egzemplarzach. W 1914 rozpoczęła się masowa produkcja ciężarówek typu 14/40HP i TL2 o ładowności od 2,1 t do 6,5t- używane one były głównie przez carsko-królewską armię podczas I wojny światowej.

W 1923 roku po wprowadzeniu osobówek T11/12 na centralnej rurze nośnej Tatra zastosowała ten sam patent w samochodach ciężarowych. Pierwszym pojazdem na tej technologii była Tatra T13, która w zasadzie była osobową T12ką z inną zabudową. Dopiero w 1926 roku powstała konstrukcja uwolniona od podwozia stricte auta osobowego. Modele T23 i T24- i tu uwaga następna rewolucja- jest to pierwsza ciężarówka w Europie z kabiną nad silnikiem. T13 zastąpiono modelem T26- różnica polegała na zastosowaniu 4 cylindrowego silnika, a ta znowuż była bazą rozwojową dla T72, która posiadała 3 osie i dobre właściwości terenowe- był to as w rękawie który zapieczętował służbę Tatry w Czechosłowackim wojsku. Specjalnie dla Rumunów zbudowano odmianę T93 z dołączanym napedem osi przedniej.

Dane techniczne silnika T23

Silnik benzynowy, czterosuwowy, chłodzony cieczą

Układ: 4 cylindry, rzędowy

Pojemnośc: 7479ccm

Rozrząd: OHV

Moc: 65KM przy 1500 obr/min

Dane techniczne silnika T93

Silnik benzynowy, czterosuwowy, chłodzony powietrzem

Układ: 8 cylindrów, widlasty

Pojemność: 3981 ccm

Sprężanie: 5,5:1

Rozrząd: SOHC

Moc: 75KM przy 2500 obr/min

W czasach wojny pod niemiecką okupacją Tatra produkowała ciężarówki na potrzeby Wehrmachtu- Tatry T27, T92/93 oraz T81, która  napędzana była 12,5 litrowym V8 o mocy 160KM w konfiguracji z napędem 6×4. Był on bazą dla późniejszej T111, która produkowana była w latach 1942-1962.

Na uwagę zasługuje też silnik W18 zaprojektowany w 1943 roku o pojemnośc 22 litrów i mocy wyjściowej 300KM.

T111 miała pierwszy chłodzony powietrzem silnik diesla V12 o pojemności 15 litrów i mocy od 180 do 215KM. Ciężarówka ta przyczyniła się w znacznym stopniu do odbudowania państw bloku wschodniego(głównie Czechosłowacji) ze zniszczeń wojennych. Przyszedł jednak czas i na tą niezawodną 111. Rząd Czechosłowacki nakazał zaprojektowanie pojazdu o ładowności między 8 a 10 ton. Tym samym był to poczatek serii T137 i T138, które równolegle produkowane były z T111 do roku 1969, gdzie zastąpiono je serią T148. T137 i 138 różniły się miedzy sobą liczbą osi- obie były napędzane silnikami V8 chłodzonymi powietrzem o pojemności 12 litrów i mocy 180KM, a T147/148 miały silnik powiększony- V8 o rozstawie cylindrów 75 stopni, chłodzone powietrzem i mocy 203KM przy 2000 obr/min i 813Nm przy 1200-1400 obr/min.

(powyżej T138, poniżej T148)

W 1967 roku rozpoczęto produkcję T813- powstała ona z użyciem nowoczesnych trendów- kabina nad silnikiem, szerokoprofilowe opony z centralnym ich pompowaniem. Przy czym 813 napędzał silnik V12(rozst75st) o pojemności 18 litrów i mocy 270KM przy 200obr/min. Używany był do ciągnięcia dużych i średnich ładunków jako ciągnik balastowy. Maksymalny przewidywalny ciężar jaki mógł byc ciągniety przez ten wóz to 100 ton. Trzeba też dodać, że jest to chyba najbardziej charakterystyczna ze wszystkich…charakterystycznych ciężarówek tego producenta, a do dziś służą licznym miłośnikom off-roadowego taplania się w błocie.

W późniejszym okresie Tatra miała zbudować pojazd zdolny do przemieszczania się przez trudny teren Europy Wschodniej. Po przeprowadzeniu wielu badań na Syberii do produkcji w 1982 wdrożono najpopularniejszy pojazd Tatry- T815. Był on taniej zaprojektowany- całość zmontowano z różnych 142 elementów, gdzie poprzednik z 219. Zastosowano uchylaną kabinę oraz szereg chłodzonych powietrzem silników wysokoprężnych wolnossących V8, V10 oraz V12. Myśl konstrukcyjna była tak zaawansowana, że właściwie przetrwała do dziś w TerrNo1, która była unowocześnioną wersją 815ki i T163 Jamal, gdzie ta ostatnia to powrót do koncepcji T111- z silnikiem przed kabiną.  W 2000 roku zastosowano nowe silniki chłodzone cieczą- które w 2003 roku spełniały normę Euro 3. W tym samym okresie na rynki zagraniczne wprowadzano silniki Caterpillara, Cumminsa, Renault, Deutz oraz MTU, który miał 843KM mocy wyjściowej. Tatra dalej oczywiście wyposaża Czeską armię w ciężarówki- z małym języczkiem uwagi przy  T810, który tak na prawde Tatrą nie jest tylko ROSS’em R2106x6- czyli kabina i silniki Renault Trucks, a napędy i osie Pragi. Współpraca w tym wypadku szybko się skończyła, ponieważ Tatra wolała promowac własne konstrukcje.

I słusznie.

Ostatnie lata Tatry:

Po upadku komunizmu Tatra budowała jeszcze samochody osobowe T613, jednak montowane były od lat 70ych i aż prosiły się o odświeżenie. Tym samym premiery doczekał się model T700, który zbierał pochwały od recenzentów motoryzacyjnych za silnik, przestrzeń życiową i oryginalność. Jednak nie doceniali tego konsumenci, którzy woleli wozić się Skodami i VW. Ostatecznie w 1999 roku Tatra zamknęła dział samochodów osobowych skupiając się na ciężarówkach.

Pod koniec roku 2003 pakiet większościowy Tatry zdobył Terex Corporation-71%, jednak w 2006 roku 81% wykupił Tatra Holding, który miał udziałowców z USA, Belgii, Czech i Wielkiej Brytanii. Tym samym w 2007 roku Tatra powróciłą do zaopatrywania czeskiej armii we własne wyroby, a nie Rossy ze znaczkiem Tatra. Dzięki rządowi czeskiemu Tatra nie zamykała kolejnych działów, wręcz przeciwnie- zwiększyła zatrudnienie i zaczęła przynosic zyski. W 2011 roku 19% przejął DAF- stąd też pojawienie się modelu Phoenix, który do złudzenia przypomina CF-a. Przy czym Terrn01 jest dalej produkowane, ale już zdecydowanie bardziej poprawione stylizacyjnie, rzecz jasna to dalej oparta na centralnej rurze konstrukcja, która czerpie garściami z dobrej historii Tatry.

Przyszłośc:

W lutym 2008 Tatra zaprojektowała pierwszy silnik diesla chłodzony powietrzem spełniający normę Euro V bez konieczności użycia elektroniki- tak Panowie i Panie- tutaj pracuje zwykła mechaniczna pompa paliwa. Wg. Prasy fachowej silnik ten emituje 7,5 raza mniejszą emisję szkodliwych substancji, w tym 3,5 raza mniejszą emisję tlenku azotu. Tym samym silnik ten od razu znalazł się pod kabinami/klapami ciężarówek Tatra. Skąd się wzięła tak niska szkodliwośc dla środowiska nie używając dodatkowych drogich instalacji? A no stąd, że w tym silniku nie ma płynu chłodzącego. W tym samym okresie Tatra zapowiedziała powrót do produkcji samochodów osobowych, ale też nie chce budowac aut na skalę masową, a unowocześnić stare projekty Tatraplan i T603. W 2008 roku zaprezentowano projekt Mike Jelinka-Tatrę T903, ale na tym jedynie się skończyło.

Rura centralna… o co chodzi?

Widać to dokładnie na powyższym zdjęciu, nie ma tutaj ramy do której montuje się zawieszenie samochodu. Tutaj półosie wychodzą właśnie z tej pojedyńczej rury w której pracują mechanizmy, na niej oparte są konstrukcje które podtrzymują nadwozie. Nie jest to jedynie ozdoba, czy też inna koncepcja konstrukcji szkieletu pojazdu- chodziło głównie o zawieszenie kół- każde koło wpada w dziury, leje i inne koleiny powodując, że ciągle mamy z nich pożytek. W przypadku bardziej konwencjonalnych układów gdy całe auto właściwie jest pochylone któreś koła zwyczajnie nie mają styku z podłożem, tutaj jest zupełnie inaczej, a widać to na filmiku poniżej, zwróćcie w nim uwagę jak układają się koła względem siebie i podłoża:

Z latami modernizowano nieznacznie ten pomysł, ale jako iż jest to patent Tatry ma on zastosowanie jedynie w tych pojazdach. Poniżej unowocześniony projekt:

Centralna rura jak widać została, ale na niej znajdują się już podłużnice ram- to jest złoty środek- samochód zachowuje swoje właściwości, a tego typu ramę łatwiej jest zagospodarować. Zwróciliście pewnie uwagę, że pojawiły się też miechy

Wewnątrz znajdują się sprężyny, które częściowo tłumią pewną charakterystyczną cechę Tatry. Mianowicie te z pustą paką miały koła zbieżne, a ładowną- rozbieżne. Da się to zauważyć nawet i przy nowych modelach, ale w dużo mniejszej skali niż miało to miejsce w modelu T148.

Silnik z mechaniczną pompą paliwa, chłodzony powietrzem i spełniający Euro V?

Są czasy ekoreżimu. W przeciwieństwie do lat poprzednich mało kto bawi się w osiąganie jak najwyższych mocy. dziś chodzi o jak najmniejszą emisję szkodliwych substancji. Moim skromnym zdaniem wiele więcej szkód robią piece węglowe, fabryki i inne dziadostwo niż jakiś tam V12 na gaźnikach. Przejdźmy jednak do rzeczy, Tatra właściwie jest jednym z nielicznych producentów ciężarówek, którzy bawią się w widlaste ósemki w ogóle. Po za nimi robi to Kraz, Scania, Kamaz, Ził….hmmm…  i kto jeszcze? Z „Wielkiej Siódemki” jeszcze tylko Mercedes, choć z ostatnim  Actrosem Mp4 widać, że raczej od niego odchodzi. Tym samym z UE pozostaje tylko Scania, ale oni tam muszą stosować różne skomplikowane technologie oparte o elektronikę sterującą układem zasilania.

Tatra zbudowała swój silnik tak, że nie potrzebują w nim komputera.

Sterowanie wtryskiwaczami odbywa się mechaniczne jak za starych dobrych czasów, po za tym jest to dalej vzduchem chlazeny motor o 8 cylindrach w układzie widlastym o rozstawie cyl pod kątem 90 stopni i rozrządem OHV.

Nie osiąga on niskich mocy, bo od 360 do 440 KM, więc na szlajającą się po błocie i budowach ciężarówke jest to wystarczająca jednostka, ale czemu w ogóle o niej wspominam?

Bo dziś w erze wszechobecnej elektroniki, komputerów i ECU zbudować coś co spełnia wyostrzone normy na prawach prostej mechaniki jest wyczynem i to nie małym.


Odpowiedz

Szukasz czegoś?

Użyj poniższego formularza:

Nadal nie znalazłeś tego, czego szukasz? Zostaw komentarz w notce, lub skontaktuj się z nami a zajmiemy się tym.

Blogroll

Kilka bardzo polecanych stron...